Od praktykanta nie oczekuje się wiedzy ani umiejętności doświadczonego specjalisty. Znacznie szybciej ocenie podlega jego podejście do pracy – punktualność, dokładność, jasna komunikacja, samodzielność oraz odpowiedzialność. Z tymi wymaganiami studenci mierzą się tuż po zakończeniu sesji, gdy wakacje stają się czasem pierwszego zetknięcia ze środowiskiem zawodowym. Nowe otoczenie, nieznani ludzie, firmowe reguły i rytm zespołu mogą początkowo wywoływać napięcie.
Znaczenie takich kompetencji podkreśla badanie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Niedopasowanie kompetencyjne w programach wsparcia studentów i doktorantów. Jego autorzy zwracają uwagę na potrzebę rozwijania przez młodych kandydatów logicznego myślenia, samodzielności, zaangażowania, kreatywności oraz gotowości do podejmowania wyzwań. Praktyki pozwalają po raz pierwszy sprawdzić te umiejętności poza uczelnią. W ich trakcie pojawiają się określone zadania, terminy, uwagi dotyczące efektów pracy i regularny kontakt z zespołem. Jeśli student unika częstych potknięć, praktyki mogą dać mu znacznie więcej niż samo zaliczenie. Zebrane przykłady zadań, sytuacji i postępów łatwiej następnie przywołać w trakcie rozmowy rekrutacyjnej.
Wdrożenie zajmuje zwykle kilka pierwszych dni. Praktykant dowiaduje się wtedy, z kim będzie współpracować, poznaje narzędzia i obowiązujące reguły, a także otrzymuje informacje o podstawowych zadaniach. Zadawanie pytań oraz prośba o jasne instrukcje są w tym czasie czymś naturalnym. Niepokojący staje się dopiero brak zmiany po kilku tygodniach – jeżeli każda czynność zaczyna się dopiero po otrzymaniu szczegółowej instrukcji, nauka zwalnia, a praktykant nadal nie rozumie sposobu działania firmy. Zamiast stopniowo włączać się w jej pracę, pozostaje biernym wykonawcą kolejnych poleceń.
Samodzielność nie polega na podejmowaniu decyzji poza ustalonym zakresem ani na uruchamianiu projektów bez konsultacji. Lepszym rozwiązaniem jest uważne śledzenie bieżącej sytuacji. Po zakończeniu pracy wystarczy poinformować o tym opiekuna i zapytać o następny krok. Wiadomość może mieć formę: „Zestawienie jest gotowe, sprawdziłem też jego poprawność. Czy mam teraz uporządkować pliki, czy przejść do pilniejszej sprawy?”. Alternatywnie można powiedzieć: „Skończyłem sprawdzać listę kontaktów. Czy mam opracować zwięzłe podsumowanie, czy zająć się teraz ważniejszym zadaniem?”.
Takie komunikaty wskazują na gotowość do wspierania współpracowników, lecz nie sugerują udawanej eksperckości. Student daje raczej sygnał, że chce rozwijać się podczas pracy i brać odpowiedzialność za kolejne działania. Opiekunowi jest wtedy łatwiej zaufać praktykantowi oraz stopniowo przekazywać mu bardziej wymagające zadania.
Formalne zaliczenie praktyk i odpowiednia liczba godzin nie wystarczą, żeby mówić o rzeczywistym doświadczeniu zawodowym. Student może codziennie pojawiać się w firmie, urzędzie lub innej instytucji, a mimo tego pozostawać na uboczu i traktować cały okres wyłącznie jako obowiązek wynikający z programu studiów.
Przyjęcie praktykanta wymaga poświęcenia czasu i uwagi zespołu. Jedna z osób przedstawia mu współpracowników, udostępnia narzędzia do pracy oraz odpowiada na pytania. Zaangażowanie nie dotyczy więc tylko studenta – po drugiej stronie również ktoś przeznacza czas na jego wdrożenie oraz naukę.
Właśnie dlatego tak ważne jest to, jak praktykant zachowuje się w zespole. Punktualność, informowanie o trudnościach i sumienność pokazują, że praktykant poważnie traktuje współpracę. Odwrotny skutek przynoszą spóźnienia, niezgłoszone nieobecności, korzystanie z telefonu czy celowe przedłużanie obowiązków. Student nie musi od początku dorównywać osobom z wieloletnim stażem. Powinien natomiast otwarcie przyznać, że nie rozumie zadania, uprzedzić o ryzyku przekroczenia terminu i zgłosić własną pomyłkę zamiast ją ukrywać.
Dzięki odpowiedzialnej postawie praktyki przestają być tylko formalnością. Współpracownicy chętniej przekazują kolejne zadania osobie, na której mogą polegać, a student gromadzi materiał przydatny w przyszłej rekrutacji. Może wtedy opowiedzieć nie tylko o miejscu odbycia praktyk, lecz także o konkretnych obowiązkach i umiejętnościach rozwijanych podczas wspólnej pracy.
Pierwsze obowiązki rzadko wiążą się z udziałem w najważniejszych projektach. Praktykant częściej otrzymuje polecenie sprawdzenia danych, zbudowania tabeli, uporządkowania folderu, zaktualizowania kontaktów i przeprowadzenia researchu. Z pozoru są to drobne obowiązki, jednak to od ich wykonania zależą dalsze działania zespołu.
Nawet nieskomplikowane zadania zwykle łączą się z szerszym procesem. Błąd w danych, niespójna tabela czy źle nazwany plik zmuszają inną osobę z zespołu do ponownego sprawdzenia i poprawienia materiału. W każdym z tych przypadków współpracownik wraca do materiału, poprawia go i poświęca czas na wyjaśnianie pomyłek. Zamiast pomocy pojawia się więc dodatkowa praca i chaos.
Staranność pozwala pokazać profesjonalne podejście jeszcze przed zdobyciem dużego doświadczenia. Wystarczy zwracać uwagę na szczegóły, sprawdzać materiał przed przekazaniem i zadawać precyzyjne pytania o format pracy, nazwę pliku i odbiorcę zadania. Zespół nie ocenia początkującej osoby wyłącznie na podstawie rozmiaru powierzonych jej projektów. Znacznie więcej mówi liczba poprawek i niejasności. Im mniej problemów wymaga późniejszej interwencji, tym szybciej praktykant zyskuje zaufanie.
Nowy pracownik nie zna od razu firmowych skrótów, procedur, narzędzi ani nieformalnych reguł. Praktykant ma więc pełne prawo pytać i prosić o wyjaśnienia. Nie oznacza to jednak, że każda drobna niejasność powinna od razu przerywać pracę opiekuna. Należy pamiętać, że ta osoba realizuje równocześnie własne zadania, uczestniczy w spotkaniach i pilnuje terminów. Seria pytań może rozpraszać ją przez cały dzień, mimo że praktykant nie zamierza utrudniać jej pracy.
Najlepszym rozwiązaniem jest samodzielne sprawdzenie informacji, które są już dostępne. Odpowiedź może znajdować się w e-mailu, instrukcji lub notatkach. Ogólne pytanie „Co mam zrobić?” niewiele wnosi, jeśli szczegóły zostały wcześniej opisane. Inaczej odbiera się wiadomość: „Sprawdziłem instrukcję i wcześniejszy przykład. Rozumiem, że mam uzupełnić dane w tej kolumnie, ale nie jestem pewien, czy uwzględniać również rekordy archiwalne”. W razie problemów technicznych można postąpić w podobny sposób. Zdecydowanie lepiej jest powiedzieć: „Po sprawdzeniu loginu oraz VPN wciąż nie mogę zalogować się do systemu. Czy mam zgłosić problem techniczny, czy wykonać jeszcze jedną weryfikację?”. Student pokazuje w ten sposób, że próbował sam rozwiązać trudności i dokładnie opisuje moment awarii.
Niepotrzebnych przerw jest mniej, gdy praktykant wie, jak skontaktować się z opiekunem. Niektórzy wolą zebrać kilka pytań i omówić je przed zakończeniem pracy, a inni preferują pytania zadawane na bieżąco. Pilna konsultacja ma sens wtedy, gdy brak decyzji całkowicie zatrzymuje zadanie. Przed rozpoczęciem nowego zadania dobrze jest od razu zapisać zakres, termin oraz format końcowego materiału. Te trzy krótkie informacje porządkują działanie i sprawiają, że późniejsza rozmowa z opiekunem jest rzeczowa.
Świeże spojrzenie stanowi jedną z zalet obecności nowej osoby w zespole. Praktykant może zauważyć, że dwie czynności niepotrzebnie się powtarzają, dokumenty trafiają do różnych folderów albo dane zadania regularnie powodują opóźnienia. Pierwsza obserwacja nie daje jednak pełnej wiedzy o procesie. Zanim student zaproponuje zmianę, powinien zrozumieć zależności między zadaniami oraz przyczyny obecnego sposobu działania.
Czasem pomysł praktykanta rzeczywiście może ułatwić pracę. W dziale administracji lub dziale logistyki nadanie paczki może zostać przyspieszone poprzez zmianę punktu albo pory jej wysyłki. Tak samo jednolity wzór nazw dokumentów może usprawnić ich późniejsze wyszukiwanie, a prosta checklista zmniejszyć liczbę poprawek w tabeli. Żadne z tych spostrzeżeń nie brzmi jednak przekonująco, jeśli student przedstawia je w formie zarzutu.
Różnicę tworzy sposób rozpoczęcia rozmowy. Stwierdzenie „Źle to robicie” zamyka przestrzeń do wyjaśnienia sytuacji. Pytanie „Zaobserwowałem, że ten etap często trwa najdłużej. Czy dobrze rozumiem, że najwięcej czasu zajmuje sprawdzenie danych?” otwiera natomiast możliwość poznania przyczyn. Praktykant nie zakłada wtedy, że jego pierwsza ocena jest bezbłędna.
Nowe spojrzenie nie musi oznaczać krytyki. Najlepiej najpierw poprosić o wyjaśnienie i dopiero po poznaniu kontekstu przedstawić swój pomysł. Praktykant może powiedzieć: „Chciałbym się upewnić, czy dobrze zrozumiałem proces. Czy mogę wskazać, gdzie według mnie pojawia się opóźnienie?”. Albo: „Zauważyłem, że te dane są weryfikowane przez więcej niż jedną osobę. Czy wspólna lista kontrolna ograniczyłaby późniejsze korekty?”.
Takie podejście pokazuje, że student szuka sposobów na usprawnienie wspólnej pracy, zamiast oceniać zespół z pozycji obserwatora. W środowisku zawodowym liczy się nie tylko jakość pomysłu, lecz również sposób jego przedstawienia.
Najbardziej użyteczne doświadczenia nie zawsze wynikają z największych projektów. Często większe znaczenie mają sytuacje pokazujące zmianę w sposobie pracy. Student może zacząć przygotowywać tekst szybciej i dokładniej, nauczyć się samodzielnie wykrywać błąd albo poprawić materiał zgodnie z otrzymanymi uwagami. Każdy z tych przykładów daje przydatny materiał do wykorzystania w CV oraz podczas rozmowy z rekruterem.
Samo wskazanie nazwy firmy i daty praktyk nie wyjaśnia, jakie doświadczenie zdobył kandydat. Rekruter chce poznać wykonywane obowiązki, stosowane narzędzia oraz rozwinięte kompetencje. Właśnie dlatego dobrze jest pod koniec współpracy zebrać najważniejsze przykłady i zwrócić się do opiekuna po zwięzłe podsumowanie. Pytania mogą dotyczyć mocnych stron studenta, elementów wymagających poprawy oraz zadań, które można uwzględnić w CV.
Takie omówienie pozwala zebrać pozornie niewielkie obowiązki w jasny opis pierwszego doświadczenia zawodowego. Sprawdzanie danych można przedstawić jako rzetelność i umiejętność pracy z informacją. Pytanie zadane po wcześniejszym przejrzeniu materiałów pokazuje odpowiedzialność oraz dobrą komunikację, a poprawki wprowadzone po informacji zwrotnej świadczą o gotowości do nauki i współpracy. Tym samym praktyki nie są wyłącznie kolejnym wpisem w CV, lecz źródłem przykładów przydatnych podczas rekrutacji.
Ani oferta pracy, ani udział w rozbudowanym projekcie nie są jedynymi dowodami dobrze wykorzystanych praktyk. Równie ważna jest zmiana widoczna w jakości pracy studenta. Po pewnym czasie lepiej odnajduje się on w rytmie zespołu, szybciej radzi sobie z obowiązkami i trafniej rozpoznaje, które wątpliwości wymagają rozmowy z opiekunem. Punktualność, dokładność oraz komunikatywność przestają być dla niego dodatkowymi oczekiwaniami, ponieważ zaczyna postrzegać je jako zwykłą część codziennej pracy.
W ten sposób rozwija się career readiness – przygotowanie do wejścia na rynek pracy i późniejszego rozwoju zawodowego, opisywane przez National Association of Colleges and Employers. Jeśli student jest w stanie wskazać, jakie zadania wykonywał, co poprawił i w jakich obszarach się rozwinął, praktyki przyniosły mu korzyści wykraczające poza formalne ich zakończenie.
Źródła:
Autor: Sonia Sagan
